Stel je voor dat je twee flesjes etherische olie van tijm koopt. Op beide staat dezelfde botanische naam: Thymus vulgaris. Dan zou je toch verwachten dat de inhoud ongeveer hetzelfde is?

Maar dat is niet noodzakelijk zo!

De ene olie kan vooral thymol bevatten, terwijl bij de andere linalool overheerst. En dat verschil is belangrijk, want beide stoffen hebben andere eigenschappen. Hoe dat komt?

Dat heeft alles te maken met chemotypes.

Wat is een chemotype?

Een chemotype is een chemische variant binnen dezelfde plantensoort.

Planten maken verschillende aromatische stoffen aan, maar niet iedere plant van dezelfde soort doet dat in dezelfde verhouding.

Bij sommige tijmplanten overheerst bijvoorbeeld thymol, terwijl andere vooral linalool produceren.

Die verschillen hebben onder andere te maken met de genetische eigenschappen van de plant. Ook de bodem, het klimaat, de hoeveelheid zonlicht en het oogstmoment kunnen de uiteindelijke samenstelling beïnvloeden.

Een chemotype wordt aangeduid met de afkorting CT, gevolgd door de naam van een kenmerkende stof.

Bijvoorbeeld:

  • Thymus vulgaris CT thymol

  • Thymus vulgaris CT linalool

  • Thymus vulgaris CT thujanol

Het gaat telkens om gewone tijm, maar met een andere chemische samenstelling.

Waarom is dat belangrijk?

De samenstelling van een etherische olie bepaalt mee haar geur, eigenschappen en de voorzorgen die nodig zijn bij het gebruik.

Bij tijm zien we dat heel duidelijk.

  • Tijm CT thymol bevat veel thymol en kan sterk irriterend zijn voor de huid en slijmvliezen.

  • Tijm CT linalool heeft doorgaans een zachtere geur en wordt binnen de aromatherapie als milder beschouwd.

  • Tijm CT thujanol heeft opnieuw een andere samenstelling en wordt daarom onderscheiden van de andere tijmoliën.

Maar opgelet: milder betekent niet dat een etherische olie automatisch onschadelijk is!

Ook bij andere planten, zoals rozemarijn, komen verschillende chemotypes voor. Daarom is het belangrijk dat je niet zomaar de ene etherische olie door een andere vervangt, zelfs wanneer ze van dezelfde plantensoort afkomstig zijn.

Hoe weet je welk chemotype je koopt?

Dat kun je niet met zekerheid bepalen door alleen aan een flesje te ruiken. Daarvoor wordt de etherische olie in een laboratorium onderzocht.

Met een techniek die gaschromatografie heet, kunnen de verschillende aromatische bestanddelen van elkaar gescheiden worden. Vaak wordt die techniek gecombineerd met massaspectrometrie, afgekort als GC-MS, om de stoffen te identificeren.

Zo kan men bepalen welke stoffen in de olie aanwezig zijn en in welke verhoudingen.

Bij de aankoop van etherische olie kijk je daarom best naar de botanische naam, het chemotype wanneer dat relevant is, de herkomst en het gebruikte plantendeel.

Een betrouwbare leverancier kan bovendien informatie geven over de samenstelling van de olie.

En wat met de destillatie?

Etherische olie wordt meestal gewonnen door stoomdestillatie. Daarbij neemt waterdamp de vluchtige aromatische stoffen uit het plantenmateriaal mee. Na afkoeling worden de etherische olie en het aromatische water van elkaar gescheiden.

De manier waarop dat gebeurt, kan invloed hebben op de uiteindelijke samenstelling en kwaliteit van de olie. Maar de destillatie bepaalt niet zomaar welk chemotype een plant heeft. Dat hangt in de eerste plaats samen met de eigenschappen van de plant zelf.

Een kleine afkorting met een grote betekenis

Misschien keek je vroeger bij het kopen van etherische olie vooral naar de naam van de plant. Tijm was tijm en rozemarijn was rozemarijn. Maar ondertussen weet je dat het toch wat ingewikkelder ligt.

Twee oliën van dezelfde plantensoort kunnen behoorlijk verschillen in samenstelling en eigenschappen. Daarom is het belangrijk om te weten welke olie je precies in handen hebt.

Want bij etherische oliën kan die kleine vermelding 'CT' op het etiket een groot verschil maken!