Hoe krijg je de aromatische stoffen die in een plant aanwezig zijn eigenlijk uit die plant en uiteindelijk in een flesje?
Dat kan op verschillende manieren. Welke methode wordt gebruikt, hangt onder andere af van de plant, het plantendeel, de aanwezige aromatische stoffen en hoe gevoelig die stoffen zijn voor warmte.
De bekendste methode is stoomdestillatie, maar ook persing, extractie met oplosmiddelen en CO₂-extractie worden gebruikt.
1. STOOMDESTILLATIE
Stoomdestillatie is de meest gebruikte methode voor het verkrijgen van etherische oliën.
Het plantenmateriaal wordt in een destilleerketel geplaatst en blootgesteld aan waterdamp. De warme stoom gaat door het plantenmateriaal en neemt de vluchtige aromatische stoffen mee.
Vervolgens wordt deze damp naar een koeler geleid. Daar koelt hij af en condenseert hij opnieuw tot vloeistof.
We krijgen dan twee verschillende producten: etherische olie en aromatisch destillatiewater (het hydrolaat).
Etherische olie lost niet op in water. Daardoor kunnen beide fasen van elkaar worden gescheiden. De meeste etherische oliën zijn lichter dan water en drijven boven op het hydrolaat. Er bestaan echter uitzonderingen, zoals etherische olie van kruidnagel, die zwaarder is dan water en zich onderaan verzamelt.
Uit één destillatie kunnen we dus twee waardevolle producten verkrijgen: de etherische olie én het hydrolaat.
2. PERSING
Citrusvruchten vormen een belangrijke uitzondering op de klassieke stoomdestillatie.
Bij citroen, sinaasappel, limoen, pompelmoes en bergamot bevindt de etherische olie zich in kleine oliekliertjes in de buitenste schil van de vrucht.
Door de schil mechanisch te bewerken, worden deze kliertjes geopend en komt de olie vrij. Vervolgens wordt de etherische olie van het sap, water en andere bestanddelen gescheiden.
Deze methode wordt meestal koude persing of expressie genoemd.
Omdat hierbij geen stoomdestillatie nodig is, kan het verkregen product qua samenstelling verschillen van een gedestilleerde citrusolie. Dat kan ook gevolgen hebben voor het gebruik. Sommige koudgeperste citrusoliën bevatten bijvoorbeeld stoffen die fototoxisch kunnen zijn wanneer ze op de huid worden aangebracht en die huid vervolgens wordt blootgesteld aan zonlicht of UV-straling.
Ook de gebruikte extractiemethode is dus informatie die je best op het etiket of in de productinformatie controleert.
3. EXTRACTIE MET OPLOSMIDDELEN
Niet iedere plant is geschikt voor stoomdestillatie.
Sommige delicate bloemen verdragen de omstandigheden tijdens een destillatie minder goed of geven via stoomdestillatie onvoldoende aromatische stoffen af. Jasmijn is daar een bekend voorbeeld van.
In zulke gevallen kan gebruik worden gemaakt van extractie met een oplosmiddel.
Het plantenmateriaal wordt behandeld met een geschikt solvent dat de aromatische en andere oplosbare bestanddelen uit de plant opneemt. Na verwijdering van het oplosmiddel blijft een halfvaste, sterk geurende massa over: de concrète.
Deze concrète bevat naast aromatische stoffen ook wassen, vetten en pigmenten uit de plant.
Door verdere extractie, doorgaans met alcohol, worden vooral de aromatische bestanddelen afgescheiden. Na het verwijderen van de alcohol blijft uiteindelijk de absolue over.
Een absolue wordt vaak samen met etherische oliën gebruikt in parfumerie en aromatische bereidingen, maar technisch gezien is het geen etherische olie. De productiemethode en samenstelling zijn immers anders.
Bij kwalitatieve productie worden de gebruikte oplosmiddelen zoveel mogelijk verwijderd en gelden er limieten voor eventuele residuen. Toch is dit een belangrijk verschil met bijvoorbeeld stoomdestillatie.
ENFLEURAGE: EEN TRADITIONELE TECHNIEK
Lang voordat moderne solventextractie bestond, werden kwetsbare bloemen ook verwerkt via “enfleurage”.
Bij de traditionele enfleurage werden verse bloemen op glasplaten gelegd die waren ingesmeerd met een laag gezuiverd en zo geurloos mogelijk dierlijk vet, doorgaans varkensvet, rundvet of een mengsel van beide. Het vet nam langzaam de geurstoffen van de bloemen op. De uitgebloeide bloemen werden telkens vervangen door verse exemplaren en dit proces werd vele malen herhaald.
Wanneer het vet voldoende verzadigd was met geurstoffen, werden de aromatische bestanddelen er met alcohol uitgehaald. Na verdamping van de alcohol bleef een sterk geurende substantie over die een "absolue" werd genoemd.
Het was een bijzonder arbeidsintensieve en daardoor dure methode. Tegenwoordig wordt traditionele enfleurage nog maar zelden op commerciële schaal toegepast, maar historisch speelde de techniek een belangrijke rol bij het verwerken van delicate bloemen.
4. CO₂-EXTRACTIE
Een modernere techniek is CO₂-extractie. Hierbij wordt koolstofdioxide onder gecontroleerde druk en temperatuur gebruikt als extractiemiddel. Onder zogenaamde superkritische omstandigheden bevindt CO₂ zich in een bijzondere toestand waarbij het eigenschappen van zowel een gas als een vloeistof heeft.
Daardoor kan het gemakkelijk door het plantenmateriaal bewegen en verschillende stoffen oplossen.
Wanneer na de extractie de druk wordt verlaagd, wordt de CO₂ opnieuw gasvormig en scheidt hij zich van het plantenextract. De koolstofdioxide kan vervolgens opnieuw worden opgevangen en gebruikt.
Een belangrijk voordeel van deze techniek is dat er bij relatief lage temperaturen kan worden gewerkt. Daardoor kunnen ook bestanddelen worden geëxtraheerd die bij een klassieke stoomdestillatie niet of minder in het eindproduct terechtkomen.
Een CO₂-extract kan daardoor een breder spectrum aan plantenbestanddelen bevatten en de geur kan dichter aanleunen bij die van het oorspronkelijke plantenmateriaal.
Ook hier spreken we strikt genomen niet over een klassieke etherische olie, maar over een CO₂-extract.
DE EXTRACTIEMETHODE MAAKT EEN VERSCHIL
Stoomdestilleren, persen, solventextractie of CO₂-extractie: de gekozen techniek bepaalt mee welke stoffen uiteindelijk in het product terechtkomen.
Twee producten afkomstig van dezelfde plant kunnen daardoor toch een verschillende samenstelling, geur en toepassing hebben.
Het loont dus de moeite om niet alleen naar de naam van de plant op een flesje te kijken, maar ook naar het gebruikte plantendeel en de manier waarop het product werd verkregen.
Want achter dat kleine flesje etherische olie of plantenextract zit vaak veel meer plantenkennis en vakmanschap dan je op het eerste gezicht zou denken.

Bloemen & Essenties
Kruidenkracht & Verzorging
