De eerste nachtvorst is voor veel moestuiniers het teken dat het groeiseizoen nu écht op zijn einde loopt. De laatste gevoelige groenten moeten geoogst worden, de tuin wordt stilaan winterklaar gemaakt en de warme jas mag weer uit de kast.

Maar wist je dat sommige groenten net baat kunnen hebben bij die koude nachten?

Want terwijl tomaten, courgettes en paprika's helemaal niet tegen vorst kunnen, zijn er andere groenten die de koude behoorlijk goed verdragen. En bij sommige van die wintergroenten kan de smaak zelfs verbeteren!

Wanneer de temperatuur daalt, kunnen ze namelijk zoeter gaan smaken. Maar hoe komt dat eigenlijk?

Wat gebeurt er met planten wanneer het koud wordt?

Planten kunnen natuurlijk niet even naar binnen lopen wanneer het begint te vriezen. Ze moeten zich op een andere manier beschermen.

Bij sommige winterharde planten verandert de samenstelling van het plantensap wanneer de temperatuur daalt. Ze kunnen onder andere meer oplosbare suikers en andere stoffen opstapelen die helpen om hun cellen beter bestand te maken tegen koude.

Die stoffen helpen de plant om beter om te gaan met lage temperaturen en kunnen de vorming van schadelijke ijskristallen in de cellen beperken. Je kunt het een beetje vergelijken met het principe van antivries, al werkt dat bij planten natuurlijk veel ingewikkelder.

Bij bepaalde groenten heeft die aanpassing nog een aangenaam gevolg: ze kunnen zoeter gaan smaken.

Soms worden opgeslagen koolhydraten gedeeltelijk omgezet in suikers, terwijl bij andere groenten vooral de verhouding tussen de verschillende smaakstoffen verandert.

Daardoor kan een groente niet alleen zoeter, maar soms ook wat zachter of minder bitter smaken.

Dat betekent natuurlijk niet dat iedere groente na één nachtje vorst plots een heel andere smaak krijgt. Het hangt af van de plantensoort, het ras, de temperatuur en de omstandigheden waarin de groente gegroeid is.

Welke groenten kunnen lekkerder worden door de koude?

Er zijn verschillende groenten waarbij een koude periode een positieve invloed kan hebben op de smaak.

Pastinaak is waarschijnlijk een van de bekendste voorbeelden. De wortels hebben van zichzelf al een zachte, lichtzoete smaak, maar kunnen tijdens koude periodes nog wat zoeter worden.

Boerenkool kan na een periode met lage temperaturen wat zachter en minder scherp smaken. De stevige bladeren zijn bovendien bij geschikte rassen goed bestand tegen winterse omstandigheden.

Spruitjes kunnen eveneens wat milder worden. Vooral de verhouding tussen hun zoete en bittere smaken kan veranderen, waardoor ze voor sommige mensen aangenamer smaken.

Winterwortelen kunnen bij koude temperaturen meer suikers bevatten, al hangt dat sterk af van het ras en de groeiomstandigheden.

Ook bij andere wintergroenten kunnen veranderingen in de smaak optreden, maar niet altijd op dezelfde manier of in dezelfde mate.

Prei is bijvoorbeeld een heerlijke wintergroente die behoorlijk wat koude kan verdragen, maar dat betekent niet automatisch dat hij na vorst veel zoeter wordt.

Het belangrijkste verschil is dus dat winterhard zijn niet hetzelfde betekent als zoeter worden door koude.

Moeten de groenten echt bevriezen?

Nee, en dat is misschien wel het belangrijkste om te onthouden.

De veranderingen die sommige groenten zoeter maken, beginnen vaak al wanneer de temperaturen gedurende langere tijd dalen.

Er hoeft dus niet noodzakelijk een dikke laag rijm op de bladeren te liggen. Bij sommige planten zijn koude nachten met temperaturen net boven het vriespunt al voldoende om bepaalde aanpassingen op gang te brengen. Je hoeft dus zeker niet te wachten tot de groenten helemaal bevroren zijn om ze te oogsten.

Bovendien betekent winterhard niet dat een plant onbeperkt tegen vorst kan. Langdurige, strenge vorst kan uiteindelijk ook bij wintergroenten schade veroorzaken. En ook het herhaaldelijk bevriezen en ontdooien kan nadelig zijn voor de kwaliteit.

Laat je wintergroenten gerust nog wat staan

Een van de voordelen van winterharde groenten is dat je niet noodzakelijk alles in één keer moet oogsten.

Pastinaak kun je bijvoorbeeld vaak gedurende een groot deel van de winter in de grond laten zitten. Zo kun je telkens enkele wortels oogsten wanneer je ze nodig hebt.

Ook boerenkool kun je geleidelijk oogsten door telkens enkele bladeren te plukken. Spruitjes kunnen eveneens langere tijd aan de plant blijven, afhankelijk van het ras en de weersomstandigheden.

Bij wortelen en prei moet je vooral rekening houden met de winterhardheid van het ras.

Hou er wel rekening mee dat je bij langdurige vorst soms moeilijk in de bevroren grond geraakt. Een beschermende laag mulch kan helpen om sterke temperatuurschommelingen in de bodem te beperken.

Probeer groenten die volledig bevroren zijn ook niet hardhandig te oogsten. Bevroren plantenweefsel is kwetsbaarder.

ZEKER DOEN!! Proef zelf het verschil

Wil je ontdekken of koude echt invloed heeft op de smaak van je groenten? Dan kun je een eenvoudig proefexperiment doen.

Kies bijvoorbeeld boerenkool of spruitjes die nog in je moestuin staan.

Zo pak je het aan:

  1. Oogst vóór de eerste koude periode een kleine hoeveelheid.

  2. Bereid de groenten op een eenvoudige manier, zonder uitgesproken kruiden of sauzen.

  3. Noteer hoe je de smaak ervaart. Zijn ze zoet, bitter, zacht of eerder scherp?

  4. Wacht tot er enkele koude nachten geweest zijn.

  5. Oogst opnieuw van dezelfde planten en bereid ze op dezelfde manier.

  6. Vergelijk de smaak met je eerdere ervaring.

Misschien merk je een duidelijk verschil, misschien ook niet. En dat is minstens even interessant, want niet iedere groente of ieder ras reageert op dezelfde manier.

Het belangrijkste is dat je leert ontdekken wat er in je eigen moestuin gebeurt.

Tips van Moeke Marleen

Kies winterharde rassen. Niet iedere groente is even goed bestand tegen vorst. Hou daar rekening mee wanneer je zaden of plantgoed koopt.

Oogst niet alles tegelijk. Laat gerust wat pastinaak, boerenkool of spruitjes staan, zodat je tijdens de winter nog kunt oogsten.

Bescherm de bodem waar nodig. Een laag mulch kan helpen om sterke temperatuurschommelingen te beperken en de grond langer bewerkbaar te houden.

Kijk verder dan de thermometer. Ook de duur van de koude periode, de bodemomstandigheden en het ras spelen een rol.

Proef vooral zelf. Door groenten op verschillende momenten te oogsten, ontdek je of je een verschil in smaak kunt waarnemen.

Kun je de vorst nabootsen met je diepvriezer?

Misschien heb je het advies al eens gehoord om boerenkool of spruitjes even in de diepvriezer te steken wanneer het buiten nog niet gevroren heeft. Zo zouden ze toch die typische, wat zoetere wintersmaak krijgen.

Maar klopt dat eigenlijk? Niet helemaal!

Wanneer een levende plant gedurende langere tijd aan koude wordt blootgesteld, kan ze haar samenstelling aanpassen om zich tegen die koude te beschermen. Daarbij kunnen onder andere extra suikers worden gevormd.

Steek je pas geoogste groenten rechtstreeks in de diepvriezer, dan verloopt de afkoeling veel sneller en krijgen die natuurlijke aanpassingsprocessen niet dezelfde kans.

Wat er wel gebeurt, is dat er ijskristallen ontstaan die de celstructuur kunnen beschadigen. Daardoor kunnen de groenten na het ontdooien zachter worden en anders smaken, maar dat betekent niet dat ze daadwerkelijk zoeter zijn geworden.

Wil je dus profiteren van de natuurlijke smaakverandering door koude? Dan laat je winterharde groenten beter nog wat langer in de moestuin staan.